PEN, rozdzielać czy zostawić? (układ TN-C-S)

Trzy litery, które trzeba rozróżnić

• PEN: jeden przewód pełniący jednocześnie funkcję ochronną (PE) i neutralną (N). Występuje w części TN-C sieci.
• PE: przewód ochronny. Łączy obudowy urządzeń z uziemieniem. Normalnie nie płynie w nim prąd.
• N: przewód neutralny (roboczy). Wraca nim prąd obciążenia.

Jak wygląda TN-C-S

Litera C (combined) jest przed punktem rozdziału, litera S (separated) za nim. Stąd nazwa TN-C-S.

Zasady, których się nie łamie

• Rozdział tylko raz: w złączu lub rozdzielnicy głównej, na szynie PE (uziemienie tej szyny zalecam, patrz niżej).
• Za punktem rozdziału PE i N już nigdy się nie spotykają. Zmostkowanie ich w podrozdzielnicy albo w gnieździe to poważny błąd: przy przerwaniu N na obudowach urządzeń może pojawić się napięcie.
• Przekrój PEN musi być odpowiednio duży (dla miedzi zwykle od 10 mm² wzwyż w instalacji stałej): cieńszego przewodu nie prowadzi się jako PEN.
• Kolejność podpięcia w rozdzielnicy: najpierw PE/uziemienie, potem reszta.
• RCD tylko za rozdziałem. Różnicówka działa poprawnie dopiero tam, gdzie N jest oddzielone od PE.

Dom i garaż: kilka rozdzielnic

Najczęstsze pytanie pod filmami: robię rozdział w domu, a potem zasilam garaż, altanę albo drugą rozdzielnicę. Co dalej?

• Na jednej drodze zasilania rozdział robisz raz, w złączu albo w rozdzielnicy głównej. W rozdzielnicach zasilanych za tym punktem nie dzielisz PEN drugi raz, bo go tam już nie ma.
• Za rozdziałem PE i N idą osobno. Do podrozdzielnicy trójfazowej prowadzisz więc 5 żył (L1, L2, L3, N, PE), do jednofazowej 3 żyły (L, N, PE).
• W podrozdzielnicy N ląduje na szynie N, PE na szynie PE i nie łączysz ich mostkiem.
• Kabel 4-żyłowy jako PEN do drugiego budynku wchodzi w grę tylko wtedy, gdy podrozdzielnica jest zasilana jeszcze przed rozdziałem, a żyła PEN ma odpowiedni przekrój (miedź zwykle od 10 mm²). Przewód 4 × 4 mm² na PEN się nie nadaje. Taki układ ustala projektant albo elektryk z uprawnieniami.

Skąd wiedzieć, czy w ogóle masz TN-C do rozdzielenia

Podział PEN ma sens tylko w TN-C: tam faktycznie jest jeden wspólny przewód PEN, który trzeba rozdzielić na PE i N. W TT operator dostarcza od razu osobny N, a budynek ma własny uziom niezależny od sieci: nie ma tu żadnego PEN do dzielenia, za to ochrona opiera się mocno na RCD. Nie zgaduj po wyglądzie przewodów: układ sieci jest wprost zapisany w warunkach przyłączenia wydanych przez operatora (OSD); jeśli ich nie masz albo instalacja jest stara i niepewna, zapytaj OSD wprost, zanim zaplanujesz rozdział.

W Norwegii wiele domów ma jeszcze sieć IT 230 V, w której tych zasad się nie stosuje: patrz praca elektryka w Norwegii.

Czy punkt rozdziału trzeba uziemić?

Moje stanowisko: uziemienie punktu rozdziału zalecam zawsze, gdy jest taka możliwość, bo poprawia warunki ochrony przeciwporażeniowej. Pod filmami regularnie pada pytanie, gdzie jest napisane, że to „musi”, i doświadczeni elektrycy się tu nie zgadzają. Czy w Twoim budynku uziom w miejscu rozdziału jest wymagany i jaki ma być (np. w bloku na wysokim piętrze, gdzie trudno o osobny uziom), ustala projektant albo elektryk z uprawnieniami na podstawie warunków przyłączenia i pomiarów.