Selektywność zabezpieczeń: dlaczego czasem wybija główny, a nie ten przy awarii?
Aktualizacja: 2026-11-18
🎓 Kurs elektryki od zera · lekcja 69 z 116Jak zawory w domu
Pęka wężyk pod zlewem w kuchni. Zakręcasz zawór pod zlewem, a łazienka i ogród dalej mają wodę. Nikt rozsądny nie zamyka zaworu głównego, skoro problem jest w jednym miejscu. Selektywność to ta sama zasada w rozdzielnicy: zgaśnie jeden obwód, nie cały dom.
Gdzie porównanie nie działa: zawór zakręca człowiek, który wie, gdzie jest awaria. Zabezpieczenia o miejscu awarii nie wiedzą nic. Reagują tylko na wartość prądu i czas, przez jaki płynie. Selektywność trzeba więc zaplanować w doborze aparatów, sama się nie zrobi.
Dwa rodzaje: obok siebie i jedna za drugą
- Selektywność pozioma: kilka różnicówek stoi obok siebie, każda na swojej grupie obwodów, żadna nie stoi przed drugą. Upływ w łazience wybija tylko różnicówkę łazienki. Wtedy nie potrzeba różnicówek selektywnych. Tak dzielisz obwody w domu: ile różnicówek w domu.
- Selektywność pionowa: dwie różnicówki połączone szeregowo, jedna nadrzędnie nad drugą. Stosuje się ją na przykład wtedy, gdy różnicówka 300 mA ma chronić przed pożarem całą linię, a pod nią pracują różnicówki 30 mA chroniące ludzi.
Różnicówka typu S po ludzku
Zwykła różnicówka wyłącza od razu, gdy prąd upływu przekroczy jej próg. Jeśli dwie zwykłe stoją jedna za drugą, obie widzą ten sam upływ i obie mogą zadziałać jednocześnie. Gaśnie wtedy wszystko pod nadrzędną.
Różnicówka selektywna (typ S) ma zwłokę czasową: daje różnicówce pod sobą czas na wyłączenie. Żeby układ był selektywny, producenci aparatów podają dwa warunki:
- Nadrzędna różnicówka jest oznaczona symbolem S.
- Ma większy prąd różnicowy niż różnicówka pod nią. Pod spodem są 30 mA (albo 10 mA), nad nimi na przykład selektywna 300 mA.
Różnicówka 300 mA typu S nie chroni ludzi tak jak 30 mA. To ochrona przeciwpożarowa i przy uszkodzeniu izolacji. Gniazda i łazienka zawsze zostają pod 30 mA: czy różnicówka 100 mA wystarczy.
Wyłączniki nadprądowe: przeciążenie tak, zwarcie bywa kłopotem
Przed licznikiem często stoi wyłącznik nadprądowy, na przykład charakterystyki C, a w rozdzielnicy domowej eski B16 na obwodach. Przy przeciążeniu te dwa aparaty zwykle działają selektywnie: wyłącza eska obwodu, bo ma mniejszy prąd znamionowy.
Przy zwarciu jest inaczej. Wyłączniki B, C i D wyłączają zwarcie natychmiast, a ich charakterystyki przy dużych prądach zwarciowych się nakładają. Dlatego przy zwarciu w gnieździe może wybić i eska obwodu, i wyłącznik przedlicznikowy. Wtedy gaśnie cały dom, choć awaria jest w jednym miejscu.
Producenci aparatów nazywają to selektywnością częściową: do pewnej wartości prądu zwarciowego wyłącza tylko aparat bliżej usterki, powyżej tej granicy oba. Granicę odczytuje się z tabel selektywności producenta. Pełną selektywność przed licznikiem dają droższe rozwiązania, na przykład wyłącznik selektywny o charakterystyce E, którego niektórzy operatorzy sieci wymagają jako zabezpieczenia przedlicznikowego.
Co zrobić, gdy po zwarciu ciemno w całym domu, a zabezpieczenie przedlicznikowe jest pod plombą: cały dom bez prądu.
Najczęstsze pomyłki
- Różnicówka 30 mA na wejściu i kolejne 30 mA pod nią. Przy upływie gaśnie wszystko.
- Zwykła różnicówka 100 albo 300 mA nadrzędnie, bez S. Większy prąd sam nie wystarczy, potrzebna jest też zwłoka.
- Różnicówka typu S jako jedyna ochrona gniazd. Ma za duży prąd różnicowy.
- Przekonanie, że większy wyłącznik wyżej zawsze jest selektywny. Przy zwarciu decydują tabele producenta, nie sama liczba na aparacie.
Zapamiętaj
- Selektywność: wyłącza zabezpieczenie najbliżej usterki, reszta działa.
- Różnicówki obok siebie nie potrzebują typu S. Jedna za drugą: nadrzędna S i z większym prądem.
- Dwie zwykłe 30 mA w szeregu mogą wybić razem.
- Przy zwarciu wyłączniki nadprądowe bywają selektywne tylko częściowo.
Lekcja 69 z 116 · przerobione: 0
Czy ta odpowiedź pomogła?