Bardzo Łatwo Bardzo Łatwo 🇬🇧 EN

Jak policzyć moc i prąd obwodu jednofazowego i trójfazowego (cos φ, pierwiastek z 3)?

Aktualizacja: 2026-11-18

🎓 Kurs elektryki od zera · lekcja 46 z 116
Jedna faza: P = U × I × cos φ, czyli I = P ÷ (230 × cos φ). Trzy fazy: P = 1,73 × U × I × cos φ, gdzie U to 400 V między fazami, czyli I = P ÷ (1,73 × 400 × cos φ). Dla grzałek i czajników cos φ = 1. Przykład: grzejnik trójfazowy 9 kW bierze ok. 13 A z każdej fazy. Przy silniku moc z tabliczki to moc na wale, więc dzielisz jeszcze przez sprawność.
Dwie karty ze wzorami. Jedna faza: I równa się P podzielone przez 230 razy cos fi, przykład czajnik 2000 W, 8,7 A. Trzy fazy: I równa się P podzielone przez 1,73 razy 400 razy cos fi, przykład grzejnik 9 kW, 13 A na fazę. Pod spodem: silnik, moc na wale, dzielisz jeszcze przez sprawność
Dwa wzory, które wystarczą do większości obliczeń w domu i warsztacie.

Jak piwo z pianą

Kufel piwa ma dwie części: piwo i pianę. Płacisz za cały kufel, ale pijesz głównie piwo. Im więcej piany, tym mniej piwa w tym samym kuflu.

W obwodzie prądu przemiennego prąd w przewodzie to cały kufel. Część tego prądu wykonuje pracę (grzeje, kręci silnikiem), a część tylko krąży między siecią a urządzeniem, na przykład żeby wytworzyć pole magnetyczne w silniku. cos φ mówi, jaka część to „piwo”. Grzałka ma cos φ = 1: sam napój, zero piany. Silnik ma na przykład 0,82: trochę piany jest.

Gdzie porównanie przestaje działać: piana w kuflu w końcu opadnie, a ten dodatkowy prąd płynie cały czas, dopóki urządzenie pracuje. I przewód trzeba dobrać do całego prądu, nie tylko do „piwa”.

Jedna faza: 230 V

P = U × I × cos φ, czyli I = P ÷ (U × cos φ)

Symbol Co to Jednostka
P moc czynna urządzenia W
U napięcie między fazą a N 230 V
I prąd w przewodzie A
cos φ współczynnik mocy, od 0 do 1 bez jednostki

Przykład 1: czajnik 2000 W. Grzałka, więc cos φ = 1.
I = 2000 ÷ (230 × 1) = 8,7 A.

Przykład 2: urządzenie 1500 W z silnikiem, cos φ z tabliczki 0,8.
I = 1500 ÷ (230 × 0,8) = 1500 ÷ 184 = 8,2 A. Ten sam prąd co grzałka o mocy ok. 1900 W.

Podstawy (wat, kilowatogodzina, prosty wzór I = P ÷ U): moc i energia.

Trzy fazy: 400 V

P = 1,73 × U × I × cos φ, czyli I = P ÷ (1,73 × U × cos φ)

Tu U to napięcie między fazami, czyli 400 V, a I to prąd w jednej fazie. Liczba 1,73 to pierwiastek z 3. Skąd się bierze i dlaczego między fazami jest 400 V, a nie 460 V: 230 V a 400 V.

Przykład 3: grzejnik trójfazowy 9 kW, cos φ = 1.
I = 9000 ÷ (1,73 × 400 × 1) = 9000 ÷ 692 = 13 A w każdej fazie.

Sprawdzenie innym sposobem: 9 kW na trzy fazy to 3000 W na fazę, a 3000 ÷ 230 = 13 A. Wynik ten sam. Ten drugi sposób działa jednak tylko wtedy, gdy obciążenie jest równe na wszystkich trzech fazach.

Przykład 4: z prądu do mocy. Zmierzyłeś cęgami 10 A w każdej fazie grzejnika trójfazowego.
P = 1,73 × 400 × 10 × 1 = 6920 W, czyli ok. 6,9 kW. Jak mierzyć cęgami: miernik cęgowy.

Silnik: moc na wale to nie moc z sieci

Na tabliczce silnika moc w kW to moc mechaniczna na wale. Z sieci silnik bierze więcej, bo część energii zamienia się w ciepło. Tę część opisuje sprawność η (eta), też z tabliczki. Wzór na prąd silnika trójfazowego:

I = P ÷ (1,73 × U × cos φ × η)

Przykład 5: silnik 4 kW, 400 V, cos φ 0,82, sprawność 86% (czyli 0,86).
I = 4000 ÷ (1,73 × 400 × 0,82 × 0,86) = 4000 ÷ 488 = 8,2 A.

To zgadza się z prądem na tabliczce takiego silnika. Moc pobierana z sieci to 4 ÷ 0,86 = ok. 4,65 kW. Jak czytać resztę tabliczki: tabliczka znamionowa.

Po co to liczyć

Najczęstsze pomyłki

  • Trzy fazy liczone jak jedna: I = P ÷ 230. Dla grzejnika 9 kW wychodzi 39 A, czyli trzy razy za dużo, bo moc rozkłada się na trzy fazy.
  • Pomnożenie przez 3 zamiast przez 1,73, gdy w wzorze jest 400 V.
  • Pominięcie cos φ i sprawności przy silniku. Wychodzi za mały prąd i za słabe zabezpieczenie.
  • Mylenie prądu fazy z sumą prądów. Grzejnik 9 kW bierze 13 A z każdej fazy, a nie 39 A z jednej.

Zapamiętaj

  • Jedna faza: I = P ÷ (230 × cos φ).
  • Trzy fazy: I = P ÷ (1,73 × 400 × cos φ), prąd w jednej fazie.
  • Grzałki i czajniki: cos φ = 1. Silniki: cos φ i sprawność z tabliczki.
  • Moc silnika na tabliczce to moc na wale, z sieci bierze więcej.

Pojęcia z tej lekcji znajdziesz też w słowniku.

Ważne: obliczony prąd to dopiero pierwszy krok. Przekrój przewodu i zabezpieczenie zależą też od sposobu ułożenia, długości, temperatury i warunków zwarciowych. Dobór dla konkretnej instalacji robi projektant albo elektryk z uprawnieniami, a pomiaru cęgami w rozdzielnicy nie robi laik.
🎓 Kurs od zera · 🏠 poziom 3: Instalacja w domu · moduł 6: Przewody i trasy (9 z 10)

Lekcja 46 z 116 · przerobione: 0