Jak policzyć moc i prąd obwodu jednofazowego i trójfazowego (cos φ, pierwiastek z 3)?
Aktualizacja: 2026-11-18
🎓 Kurs elektryki od zera · lekcja 46 z 116Jak piwo z pianą
Kufel piwa ma dwie części: piwo i pianę. Płacisz za cały kufel, ale pijesz głównie piwo. Im więcej piany, tym mniej piwa w tym samym kuflu.
W obwodzie prądu przemiennego prąd w przewodzie to cały kufel. Część tego prądu wykonuje pracę (grzeje, kręci silnikiem), a część tylko krąży między siecią a urządzeniem, na przykład żeby wytworzyć pole magnetyczne w silniku. cos φ mówi, jaka część to „piwo”. Grzałka ma cos φ = 1: sam napój, zero piany. Silnik ma na przykład 0,82: trochę piany jest.
Gdzie porównanie przestaje działać: piana w kuflu w końcu opadnie, a ten dodatkowy prąd płynie cały czas, dopóki urządzenie pracuje. I przewód trzeba dobrać do całego prądu, nie tylko do „piwa”.
Jedna faza: 230 V
P = U × I × cos φ, czyli I = P ÷ (U × cos φ)
| Symbol | Co to | Jednostka |
|---|---|---|
| P | moc czynna urządzenia | W |
| U | napięcie między fazą a N | 230 V |
| I | prąd w przewodzie | A |
| cos φ | współczynnik mocy, od 0 do 1 | bez jednostki |
Przykład 1: czajnik 2000 W. Grzałka, więc cos φ = 1.
I = 2000 ÷ (230 × 1) = 8,7 A.
Przykład 2: urządzenie 1500 W z silnikiem, cos φ z tabliczki 0,8.
I = 1500 ÷ (230 × 0,8) = 1500 ÷ 184 = 8,2 A. Ten sam prąd co grzałka o mocy ok. 1900 W.
Podstawy (wat, kilowatogodzina, prosty wzór I = P ÷ U): moc i energia.
Trzy fazy: 400 V
P = 1,73 × U × I × cos φ, czyli I = P ÷ (1,73 × U × cos φ)
Tu U to napięcie między fazami, czyli 400 V, a I to prąd w jednej fazie. Liczba 1,73 to pierwiastek z 3. Skąd się bierze i dlaczego między fazami jest 400 V, a nie 460 V: 230 V a 400 V.
Przykład 3: grzejnik trójfazowy 9 kW, cos φ = 1.
I = 9000 ÷ (1,73 × 400 × 1) = 9000 ÷ 692 = 13 A w każdej fazie.
Sprawdzenie innym sposobem: 9 kW na trzy fazy to 3000 W na fazę, a 3000 ÷ 230 = 13 A. Wynik ten sam. Ten drugi sposób działa jednak tylko wtedy, gdy obciążenie jest równe na wszystkich trzech fazach.
Przykład 4: z prądu do mocy. Zmierzyłeś cęgami 10 A w każdej fazie grzejnika trójfazowego.
P = 1,73 × 400 × 10 × 1 = 6920 W, czyli ok. 6,9 kW. Jak mierzyć cęgami: miernik cęgowy.
Silnik: moc na wale to nie moc z sieci
Na tabliczce silnika moc w kW to moc mechaniczna na wale. Z sieci silnik bierze więcej, bo część energii zamienia się w ciepło. Tę część opisuje sprawność η (eta), też z tabliczki. Wzór na prąd silnika trójfazowego:
I = P ÷ (1,73 × U × cos φ × η)
Przykład 5: silnik 4 kW, 400 V, cos φ 0,82, sprawność 86% (czyli 0,86).
I = 4000 ÷ (1,73 × 400 × 0,82 × 0,86) = 4000 ÷ 488 = 8,2 A.
To zgadza się z prądem na tabliczce takiego silnika. Moc pobierana z sieci to 4 ÷ 0,86 = ok. 4,65 kW. Jak czytać resztę tabliczki: tabliczka znamionowa.
Po co to liczyć
- żeby dobrać zabezpieczenie i przewód do prądu: dobór zabezpieczenia do przewodu,
- żeby rozłożyć urządzenia równo na fazy: rozkład obwodów na fazy,
- żeby policzyć spadek napięcia na długim przewodzie: spadek napięcia.
Najczęstsze pomyłki
- Trzy fazy liczone jak jedna: I = P ÷ 230. Dla grzejnika 9 kW wychodzi 39 A, czyli trzy razy za dużo, bo moc rozkłada się na trzy fazy.
- Pomnożenie przez 3 zamiast przez 1,73, gdy w wzorze jest 400 V.
- Pominięcie cos φ i sprawności przy silniku. Wychodzi za mały prąd i za słabe zabezpieczenie.
- Mylenie prądu fazy z sumą prądów. Grzejnik 9 kW bierze 13 A z każdej fazy, a nie 39 A z jednej.
Zapamiętaj
- Jedna faza: I = P ÷ (230 × cos φ).
- Trzy fazy: I = P ÷ (1,73 × 400 × cos φ), prąd w jednej fazie.
- Grzałki i czajniki: cos φ = 1. Silniki: cos φ i sprawność z tabliczki.
- Moc silnika na tabliczce to moc na wale, z sieci bierze więcej.
Pojęcia z tej lekcji znajdziesz też w słowniku.
Lekcja 46 z 116 · przerobione: 0
Czy ta odpowiedź pomogła?